ΑΡΧΙΖΕΙ ΚΑΙ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΘΙΜΑ Η ΕΠΕΛΑΣΗ ΤΩΝ ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΩΝ...

Επισκόπηση προηγούμενης Θ.Ενότητας Επισκόπηση επόμενης Θ.Ενότητας Πήγαινε κάτω

ΑΡΧΙΖΕΙ ΚΑΙ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΘΙΜΑ Η ΕΠΕΛΑΣΗ ΤΩΝ ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΩΝ...

Δημοσίευση από ΜΑΡΙΟΡΗ Την / Το Δευ Δεκ 24, 2012 2:57 am


Καλικάντζαροι: μία Ελληνική δοξασία (αρχαίας καταγωγής) «δαιμόνιων» που σύμφωνα με σύγχρονη δοξασία εμφανίζονται κατά το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου – 6 Ιανουαρίου).Σύμφωνα με τη λαϊκή δοξασία τις μέρες αυτές τα «νερά είναι αβάφτιστα» και οι καλικάντζαροι βγαίνουν από τη γη για να πειράξουν τους ανθρώπους και να τους ανακατέψουν τα σπίτια.«Καλικάντζαροι» (Πανελλαδική κοινή ονομασία), και κατά τόπους: «Καρκάτζια», «Καλκατζόνια» ή «Καλκατζάνια», «Καλκάνια», «Καλιτσάντεροι» κλπ.

Προέλευση – Ιστορία & Μύθος Καλικάντζαρων:

Λένε πως η αρχή των μύθων που είναι σχετικοί με τους καλικάντζαρους βρίσκεται στα πολύ παλιά χρόνια.Οι Αρχαίοι πίστευαν πως οι ψυχές σαν έβρισκαν την πόρτα του Άδη ανοιχτή, ανέβαιναν στον απάνω κόσμο και τριγύριζαν παντού χωρίς έλεγχο και περιορισμούς.

Οι Βυζαντινοί,γιόρταζαν το Δωδεκαήμερο με μουσικές, τραγούδια και μασκαρέματα.Οι άνθρωποι,έχοντας κρυμμένα τα πρόσωπά τους, έκαναν με πολύ θάρρος και χωρίς ντροπή ό,τι ήθελαν.Πείραζαν τους ανθρώπους στους δρόμους,έμπαιναν απρόσκλητοι σε ξένα σπίτια κι αναστάτωναν τους νοικοκύρηδες.Ζητούσαν λουκάνικα και γλυκά για να γλιτώσουν απ’ αυτούς,έκλειναν πόρτες και παράθυρα.Οι μασκαρεμένοι όμως έβρισκαν πάντα κάποιους τρόπους να εισβάλλουν στα ξένα σπίτια,ακόμα κι από τις καμινάδες.Κι όλα αυτά για δώδεκα μέρες,ως την παραμονή των Φώτων,οπότε με το Μεγάλο Αγιασμό όλα σταματούσαν κι οι άνθρωποι ησύχαζαν.Με το πέρασμα του χρόνου όλα αυτά τα παράξενα φερσίματα, τα μασκαρέματα και οι φόβοι των ανθρώπων έμειναν ζωντανά στη μνήμη του λαού μας κι η πλούσια φαντασία του γέννησε σιγά σιγά τα μικρά,αλαφροΐσκιωτα πλάσματα που τα ονόμασε καλικάντζαρους ή παγανά ή καλιοντζήδες ή τσιλικρωτά.

Μορφή και Χαρακτηριστικά των Καλικάντζαρων:

Οι καλικάντζαροι είναι πειραχτήρια – περισσότερο πειράζουν τις γυναίκες – και φοβεροί ζημιάρηδες.Είναι ακόμη μεγάλοι πεινάλες και λιχούδηδες με ιδιαίτερη προτίμηση στα μελωμένα χριστουγεννιάτικα γλυκά.Όλοι ανεξαιρέτως είναι βλάκες και γι’ αυτό οι άνθρωποι μπορούν πολλές φορές και τους ξεγελούν κι έτσι γλιτώνουν από αυτό το μπελά.Τους αρέσουν οι καυγάδες και τσακώνονται πολύ μεταξύ τους.

Μα τι είναι αυτοί οι Καλικάντζαροι;Είναι αερικά,λέγανε οι γιαγιάδες. Έναν ολόκληρο χρόνο παλεύουν να κόψουν το δέντρο που στηρίζει τη γη.Ενώ όμως κοντεύουν να τελειώσουν το κόψιμο του δέντρου,φτάνουν τα Χριστούγεννα…Τότε αφήνουν κάτω τα πριόνια και τα τσεκούρια κι αποφασίζουν ν’ ανέβουν στη γη να γλεντήσουν λιγάκι,πειράζοντας τους ανθρώπους.

Ο λαός μας τους βλέπει σαν κάτι μαυριδερά,ψηλά και ξερακιανά όντα που χορεύουνε και σαλταπηδούνε.Είναι μαυριδεροί και κακομούτσουνοι με διάφορα σωματικά ελαττώματα.Δεν κόβουν ποτέ τα νύχια τους και γι’ αυτό είναι μεγάλα σαν τσαμπιά και πολύ βρώμικα.Φορούν σκουφιά από γουρουνότριχες και τα ρούχα τους είναι κουρέλια.Είναι πολύ ευκίνητοι ανεβαίνουν στα δένδρα πηδούν από στέγη σε στέγη σπάζοντας κεραμίδια κάνοντας μεγάλη φασαρία. Και ότι βρουν απλωμένα τα ποδοπατούν.Άμα βρουν ευκαιρία κατεβαίνουν από τις καμινάδες στα σπίτια και μαγαρίζουν τα πάντα.

Οι καλικάντζαροι ανά την Ελλάδα:

Κατά διάφορες ελληνικές δοξασίες οι καλικάντζαροι ήταν άνθρωποι με κακιά μοίρα,μεταβαλλόμενοι σε δαιμόνια,γίνονται δε καλικάντζαροι αυτοί που έχουν γεννηθεί μέσα στο Δωδεκαήμερο εκτός και αν βαπτισθούν αμέσως,ή εκείνοι στους οποίους ο ιερέας δεν ανέγνωσε σωστά τις ευχές του βαπτίσματος,τα τερατώδη βρέφη,ή κατά τους Σιφναίους όσοι πέθαναν στο Δωδεκαήμερο ή αυτοκτόνησαν.

Στη Μακεδονία: όσοι δεν έχουν ισχυρό Άγγελο για να τους προστατεύει από τον Σατανά.Ο λαός τους φαντάζεται με διάφορες μορφές κατά περιοχή με κοινό γνώρισμα την ασχήμια τους.

Κατά Αραχωβίτικη περιγραφή αυτοί είναι:κακομούτσουνοι και σιχαμένοι.Καθένας τους έχει κι από ένα κουσούρι,άλλοι στραβοί,άλλοι κουτσοί,άλλοι μονόφθαλμοι,μονοπόδαροι,στραβοπόδαροι, στραβόστομοι, στραβοπρόσωποι,στραβομούρηδες,στραβοχέρηδες,ξεπλατισμένοι, ξετσακισμένοι και κοντολογίς όλα τα κουσούρια και τα σακατιλίκια του κόσμου τα βρίσκεις όλα πάνω τους.

Συνήθως φαντάζονται νάνοι,αλλά και ψηλοί,σκουρόχρωμοι,με μαλλιά μικρά και ατημέλητα,μάτια κόκκινα,δόντια πιθήκου,δασύτριχοι,χέρια και νύχια πιθήκου,πόδια γαϊδάρου ή το ένα γαϊδάρου και το άλλο ανθρώπινο,(μισοί γαϊδούρια και μισοί άνθρωποι όπως λένε στη Σύρο)
αλλά και σαν «μικροί σατανάδες» – (σατανοπαίδια όπως λένε στη Νάξο),άλλοτε γυμνοί και άλλοτε ρακένδυτοι με σκούφο(οξυκόρυμβο) από γουρουνότριχες και με παπούτσια άλλοτε σιδερένια και άλλοτε με τσαρούχια ή τσαγγία.

Η τροφή τους κυρίως ακάθαρτη:σκουλήκια, βαθράκοι(=βάτραχοι),φίδια,ποντίκια κ.ά. χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποστρέφονται τα εδέσματα του Δωδεκαήμερου.

Σε μερικά μέρη τους καλικάντζαρους τους συνοδεύει η μάνα τους η «Καλικατζαρού» που τους «ορμηνεύει» τι να πειράξουν.
Σε κάποια νησιά οι καλικάντζαροι έρχονται με τις γυναίκες τους ή μόνο οι γυναίκες τους οι «καλικαντζαρίνες»!Και προκειμένου οι νοικοκυραίοι να αποφύγουν ένα τέτοιο συρφετό ρίχνουν στα κεραμίδια κομμάτια από χοιρινό ή λουκάνικα ή ξηροτήγανα!

Στη Νάξο τις γυναίκες των καλικάντζαρων τις αποκαλούν «Καλοκυράδες» για να τις καλοπιάσουν (εξευμενίσουν),ενώ στη Κωνσταντινούπολη «Βερβελούδες».

Ο αρχηγός των καλικάντζαρων στη παλιά Αθήνα λεγόταν «κωλοβελόνης» ενώ στη Θεσσαλία «αρχι-τζόγιας» (και «τζόγιες» οι καλικάντζαροι) στη δε Κωνσταντινούπολη «Μαντρακούκος».

Στη δε Νάξο οι καλικάντζαροι φαντάζουν και χορευταράδες, αρπάζουν όποιον βρουν τη νύκτα και τον στροβιλίζουν στο χορό μέχρι να πέσει λιπόθυμος, ο γνωστός χορός των καλικάντζαρων.

Διαμονή Καλικάντζαρων:

Οι καλικάντζαροι έρχονται (βγαίνουν) τη παραμονή των Χριστουγέννων,(στη Σκιάθο: με πλοιάριο, στην Οινόη: με χρυσή βάρκα,στην Ικαρία: επί των φλοιών των καρυδιών) από «το κάτω κόσμο» τον Άδη.Συνήθη μέρη που μένουν μετά τον ερχομό τους είναι οι μύλοι,τα γεφύρια,τα ποτάμια και τα τρίστρατα(μεγάλα μονοπάτια)όπου παραμονεύουν μόνο κατά τη νύχτα και φεύγουν με το τρίτο λάλημα του πετεινού.

Εκτός του Δωδεκαήμερου τον υπόλοιπο χρόνο μένουν στα έγκατα της γης και πριονίζουν το δένδρο που κρατά τη γη (παραλλαγή του μυθικού Άτλαντα).Βγαίνουν δε στην επιφάνεια κοντά στο τέλος της εργασίας τους,από το φόβο μήπως τελικά η ετοιμόρροπη γη τους πλακώσει(στη Μακεδονία: για να γιορτάσουν πρόσκαιρα τη νίκη τους),όταν δε κατεβαίνουν βρίσκουν το δένδρο ακέραιο και ξαναρχίζουν το πριόνισμα.Το δένδρο των Χριστουγέννων συμβολίζει αυτή ακριβώς την ακεραιότητα και τη Θεϊκή δύναμη και προστασία με την παρουσία του Χριστού.

Βλάβες και Κίνδυνοι από τους Καλικάντζαρους:

Γενικά πιστεύεται ότι οι καλικάντζαροι αδυνατούν να βλάψουν τους ανθρώπους αλλά μόνο να τους πειράξουν,ενοχλήσουν ή να τους φοβίσουν αφού θεωρούνται(στη Μακεδονία)μωροί και ευκολόπιστοι. Λέγεται ότι ανεβαίνουν στους ώμους των ανθρώπων που συναντούν τη νύχτα και προσπαθούν να τους πνίξουν αν δεν αποκριθούν σωστά σε ότι ερωτηθούν ή κατ'άλλους τους παρασύρουν σε χορό που όμως τους καλούς χορευτές τους ανταμείβουν ή κατ'άλλους παίρνουν τη μιλιά σε όποιον μιλήσει κατά τη συνάντηση μαζί τους.
Επίσης μπαίνοντας στις οικίες απ'όπου μπορέσουν,μαγαρίζουν τη κουζίνα σε ότι δεν είναι νοικοκυρεμένο,αρπάζουν ενδύματα,βασανίζουν τις ακαμάτρες...γι'αυτό τα κορίτσια το 40ήμερο προσπαθούν να φτιάξουν όσο γίνεται πιο πολύ γνέμα» (Σάμος) ή σκορπούν το αλεύρι,τη τέφρα από το τζάκι τη «δωδεκαμερίτικη» ή «καλικαντζαρήσια» ή «τη στάχτη που δεν άκουσε το εν Ιορδάνη» και που θεωρείται ακατάλληλη για οποιαδήποτε χρήση.

Προφύλαξη από τους Καλικάντζαρους:

Τα αποτρεπτικά μέσα που λαμβάνονται κατά των Καλικάντζαρων διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες:

Πράξεις χριστιανικής λατρείας:

α) Το σημείο του Σταυρού στη πόρτα,στα παράθυρα,στις καμινάδες, τους στάβλους και στα αγγεία λαδιού και κρασιού.

β) Ο Αγιασμός των σπιτιών και μάλιστα τη παραμονή των Φώτων.
Επωδές: όπως «ξύλα, κούτσουρα, δαυλιά καημένα» (Καλαμάτα) που όταν ακούσουν οι καλικάντζαροι φεύγουν ή η απαγγελία του «Πάτερ ημών….» (τρις).

Μαγικές πράξεις: α)Κάπνισμα με δυσώδεις ουσίες (παλιοτσάρουχου), εμφανή επίδειξη χοιρινού οστού,περίαπτα (χαϊμαλιά) πίσω από τη πόρτα,το μαυρομάνικο μαχαίρι,το αναμμένο δαυλί (“τρεχάτε γειτόνοι με τα δένδρινα δαυλιά” Τριφυλία).

β)Τη παραμονή των Θεοφανίων τους «ζεματίζουν» από το λάδι που παρασκευάζουν οι νοικοκυρές τηγανίτες (λαλαγγίτες, λουκουμάδες). Όταν όμως συλλάβουν κανένα από τους καλικάντζαρους τον δένουν και τον υποχρεώνουν να μετρήσει τις τρύπες του κόσκινου(!)και μετα τους πνιγουν μεχρι θανατου

Φυγή και διώξιμο Καλικάντζαρων:

Πασίγνωστη είναι η δοξασία που όταν οι καλικάντζαροι φεύγουν (κατέρχονται στη γη) κατά τον αγιασμό των οικιών που φωνάζουν σε τροχαίο ρυθμό:

«Φεύγετε να φεύγωμε
τι έρχεται ο τρελόπαπας
με την αγιαστούρα του
και με τη βρεχτούρα του.
Μας άγιασε μας έβρεξε
και μας, μας εκατέκαψε!» ή «και θα μας μαγαρίσει»

Από τη παραμονή και ανήμερα των Φώτων πραγματοποιείται καθαρμός των χωριών των οικιών και της υπαίθρου με υπαίθριες φωτιές

(και τώρα για το δέντρο μας...και εγώ η παιδούλα αναρωτιόμουν,όταν πήγαινα σε διάφορα σπίτια στο χωριό,γιατί τα δέντρα έχουν αγκάθια και πάντα έλεγα ότι είναι παράλογο,καθώς σαν παιδί πείραζα τα αγκάθια,όπου και αν τα έβλεπε...σε δέντρο,σε φυτό,κλπ :Ρ)

Χριστουγεννιάτικο δέντρο – έθιμα και Καλικάντζαροι:

Το έθιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου έχει ξενική προέλευση και όπως λέγεται το εισήγαγαν οι Βαυαροί. Για πρώτη φορά στολίστηκε δέντρο στα ανάκτορα του Όθωνα το 1833 και μετά σε διάφορα σπίτια της Αθήνας. Από το Β’ παγκόσμιο πόλεμο και μετά το δέντρο με τις πολύχρωμες μπάλες μπήκε σχεδόν σε όλα τα ελληνικά σπίτια. Πρόδρομος του χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι το χριστόξυλο ή δωδεκαμερίτης ή σκαρκάνζαλος ένα χοντρό ξύλο δηλαδή από αχλαδιά ή αγριοκερασιά. Τα αγκαθωτά δέντρα, κατά τη λαϊκή αντίληψη, απομακρύνουν τα δαιμονικά όντα,όπως τους καλικάντζαρους.

________________________________

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΟΙΧΟ ΦΙΛΟΥ ΣΤΟ FACE BOOK

και λόγω της ημέρας...

αν και τα τελευταία τρία χρόνια οι καλικάντζαροι έχουν γίνει η καθημερινότητά μας και δυστυχώς αποτρεπτικό να τους στείλει όλους μαζί στο γερο - διάτανο δεν έχουμε ακόμη βρει...

___________________________________________________________
Κάνω το επάγγελμα του ανθρώπου και το επάγγελμα του υπαλλήλου.
Δραματικά ασυμβίβαστα πράγματα. (Σεφέρης)
avatar
ΜΑΡΙΟΡΗ

Αριθμός μηνυμάτων : 5283
Εγγραφή : 13/01/2008

Επιστροφή στην κορυφή Πήγαινε κάτω

Επισκόπηση προηγούμενης Θ.Ενότητας Επισκόπηση επόμενης Θ.Ενότητας Επιστροφή στην κορυφή


 
Δικαιώματα σας στην κατηγορία αυτή
Δεν μπορείτε να απαντήσετε στα Θέματα αυτής της Δ.Συζήτησης